يحيى السهروردي ( شيخ اشراق )
22
مجموعه مصنفات شيخ اشراق
مجموعهى حاضر در جهت شناخت بيشتر اين حكيم بزرگ إيران اسلامى ، محققان را به كار آيد . كلمة التصوف اين رساله يكى از آثار بسيار پرارزش سهروردى است كه براي نخستين بار به زيور چاپ آراسته مىگردد . سبك نگارش ، شيوهى استدلال ، تمسك به آيات وأحاديث وأقوال صوفيان ، ذكر نام كتاب حكمة الإشراق در آن ، نقل شهرزورى ، ياقوت حموى ، وقطب الدين شيرازي ، ترديدى در انتساب آن به سهروردى باقي نمىگذارد . با اين حال ، با نامهاى مختلف ذكر شده است . شهرزورى گفته است : كتاب في التصوف يعرف بالكلمة « 1 » وياقوت « 2 » از كتابي به نام المقامات ياد كرده كه قطعا همين رساله است وقطب الدين شيرازي در شرح حكمة الإشراق ( چاپ سنگى تهران ، ص 15 ) ضمن استناد به آن ، آن را كلمة التصوف خوانده است . عناوين مذكور ، احتمالا از عبارت مصنف در آغاز رساله ، اقتباس شده كه گفته است : « وبعد ألزمتنى إسعافك إلى تحرير كلمات مومئة إلى الحقائق شارحة لمقامات الصوفيّة » . از آغاز اين رساله برمىآيد كه آن را به خواهش دوستى ، در شرح مقامات صوفيان وعلم دل كه مايهى آرام دل آنان است ونيز برخى از مسائل برهاني ، نوشته است . شيخ ، تصريح مىكند كه در آن ، از اصطلاحات ياران حقيقت در علوم برهاني ، چندان پيروى نكرده است . ونيز ، اصطلاحات را جهت فهم آن كه اين رساله را براي أو نوشته ، ساده كرده ، واز اينكه ألفاظ خاصي به كار برده ، با توجه به اينكه مقصود يكى است ، از ابناي حقيقت خواسته تا أو را معذور دارند . اين رساله نيز به مانند الألواح العمادية ، مشتمل است بر مختصرى از منطق وطبيعيات والهيات ودر پايان اصطلاحات اخلاق وتصوف تعريف وتشريح شده است . غالبا مطالب با آيات قرآن وأحاديث وسخنان صوفيان ، تأييد شده است . اين رساله جمعا در 23 فصل تنظيم شده وفصلها عنوان ندارند . در فصل نخست ، با تأكيد بر حفظ شريعت ، مىگويد ، هر ادعايى كه گواهى از كتاب و
--> ( 1 ) نزهة الأرواح كه در مقدمهى مجموعهى سوم چاپ شده است ، ص 19 ، ش 13 . ( 2 ) معجم الأدباء ، ج 19 ، ص 314 .